روزنامه هفت صبح نوشت: رای بسیاری از ناظران و حتی بخشی از افکار عمومی اسرائیل، این تصور روزبهروز جدیتر میشود که دونالد ترامپ ممکن است در حال بازنگری در روابط ویژه واشنگتن و تلآویو باشد؛ روابطی که از زمان تأسیس رژیم اسرائیل در سال ۱۹۴۸، یکی از ستونهای اصلی قدرت نظامی و سیاسی این رژیم به شمار میرفته است. آمریکا طی دهههای گذشته مهمترین تأمینکننده تسلیحات، پشتیبان دیپلماتیک و ضامن امنیت اسرائیل بوده و این اتحاد، بارها موازنه قدرت در خاورمیانه را به سود تلآویو تغییر داده است. با این حال، تحولات یک سال گذشته نشان میدهد که اختلاف نظرهای میان کاخ سفید و دولت بنیامین نتانیاهو وارد مرحلهای کمسابقه شده است؛ اختلافهایی که از نحوه برخورد با ایران آغاز شده و اکنون به پرونده لبنان، غزه و آینده نظم منطقهای نیز کشیده شده است.
نتانیاهو؛ سرگشته میان بحران داخلی و فشار خارجی
بنیامین نتانیاهو یکی از دشوارترین مقاطع چهار دهه فعالیت سیاسی خود را پشت سر میگذارد. او همچنان با پروندههای فساد مالی و سوءاستفاده از قدرت روبهروست؛ پروندههایی که در صورت از دست دادن قدرت، میتواند او را با خطر محاکمه و حتی زندان مواجه کند. در همین حال، انتخابات سراسری پیشرو نیز میتواند به پایان دوران طولانی نخستوزیری او منجر شود. این وضعیت باعث شده نتانیاهو بیش از هر زمان دیگری به موفقیتهای امنیتی و نظامی برای حفظ جایگاه سیاسی خود نیاز داشته باشد. اما درست در همین نقطه، اختلاف او با دولت ترامپ آشکار میشود. در حالی که واشنگتن به دنبال دستیابی به توافقی گستردهتر با ایران است؛ توافقی که پرونده لبنان را نیز دربر بگیرد، دولت نتانیاهو همچنان بر ادامه عملیات نظامی در جنوب لبنان اصرار دارد؛ رویکردی که بخش قابلتوجهی از جامعه اسرائیل نیز از آن حمایت میکند. همین مسئله، زمینهساز تنشهای جدی میان ترامپ و نتانیاهو شده است.
تماس تلفنی جنجلی
ماه گذشته انتشار گزارشهایی درباره محتوای یک تماس تلفنی میان ترامپ و نتانیاهو، توجه رسانههای جهان را جلب کرد؛ گزارشی که نهتنها کاخ سفید نیز آن را تکذیب نکرد بلکه خود ترامپ آن را تایید کرد. براساس این گزارش، ترامپ که خواهان پایان سریع تنشها با ایران بوده، بهشدت از مخالفت نتانیاهو با توقف حملات به لبنان عصبانی شده و او را «دیوانه» خطاب کرده است. در این گفتوگوی منتسب به رئیسجمهور آمریکا، ترامپ همچنین نتانیاهو را به ناسپاسی متهم کرده و گفته است اگر حمایتهای او نبود، نخستوزیر اسرائیل اکنون در زندان بهسر میبرد. او همچنین هشدار داده که ادامه این سیاستها باعث شده «همه از اسرائیل متنفر شوند.»
چند روز بعد نیز ترامپ در گفتوگویی با رسانه «آکسیوس» با لحنی معنادار اظهار کرد که نتانیاهو «میداند رئیس واقعی چه کسی است»؛ جملهای که بسیاری آن را نشانه آشکار تنش میان دو رهبر دانستند. جیدی ونس نیز در نشست خبری ماه ژوئن، ضمن تأکید بر حمایت شخص ترامپ از اسرائیل، پیام روشنی به مقامهای اسرائیلی فرستاد. او خطاب به وزیرانی که از توافق احتمالی آمریکا و ایران انتقاد میکردند، یادآور شد که بخش عمده سامانههای دفاعی اسرائیل با فناوری، بودجه و مالیات شهروندان آمریکایی ساخته شده است. این سخنان از نگاه بسیاری از تحلیلگران، نوعی هشدار بیسابقه به تلآویو تلقی شد؛ هشداری که نشان میدهد واشنگتن حاضر است از اهرم کمکهای نظامی نیز برای اعمال فشار سیاسی استفاده کند.
شکاف در اردوگاه «ماگا»
تنها افکار عمومی آمریکا نیست که نگاهش نسبت به اسرائیل تغییر کرده است؛ بخشی از پایگاه سیاسی ترامپ نیز دیگر مانند گذشته از حمایت بیقیدوشرط واشنگتن از تلآویو دفاع نمیکند. نظرسنجیهای اخیر نشان میدهد بدبینی نسبت به اسرائیل حتی در میان برخی از محافظهکاران و حامیان جنبش «آمریکا را دوباره عظمت ببخشیم» (MAGA) افزایش یافته است. از جمله چهرههایی که آشکارا از سیاستهای اسرائیل انتقاد کردهاند، مارجوری تیلور گرین، از وفادارترین متحدان سابق ترامپ و همچنین تاکر کارلسون، مجری مشهور محافظهکار، هستند. کارلسون در یکی از برنامههای خود مدعی شد ترامپ سرانجام به این نتیجه رسیده که اسرائیل به بزرگترین تهدید برای موفقیت دولت او تبدیل شده است. او همچنین اسرائیل را متهم کرد که با «ترغیب، فشار و اقناع» رئیسجمهور آمریکا، تلاش کرده زمینه حمله به ایران و سپس آغاز جنگی دیگر علیه لبنان را فراهم کند.
آیا ترامپ دست بازتری نسبت به روسای جمهور پیشین دارد؟
دنیل بایمن، استاد دانشگاه جورجتاون و پژوهشگر مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی آمریکا، معتقد است ترامپ برخلاف بسیاری از روسای جمهور گذشته، فضای مانور بیشتری برای اعمال فشار بر اسرائیل دارد. به گفته او، اگرچه حزب جمهوریخواه همچنان بهطور سنتی حامی اسرائیل است اما پایگاه وفادار ترامپ به طور معمول از تصمیمهای او تبعیت میکند. افزون بر این، بخش قابلتوجهی از حزب دموکرات نیز در سالهای اخیر مواضع انتقادیتری نسبت به سیاستهای اسرائیل اتخاذ کرده است. این شرایط، در صورت تمایل رئیسجمهور آمریکا، امکان تغییراتی محدود در شیوه تعامل با تلآویو را فراهم میکند.
وابستگی راهبردی اسرائیل به آمریکا
کمتر سیاستمداری در اسرائیلنسبت به اهمیت حمایت آمریکا تردید دارد. این کشور از سال ۲۰۱۶ تاکنون براساس یک تفاهمنامه ۱۰ساله، حدود ۳۸ میلیارد دلار کمک نظامی از واشنگتن دریافت کرده است؛ بزرگترین بسته کمک نظامی که آمریکا تاکنون به یک کشور اختصاص داده است. علاوه بر کمکهای تسلیحاتی، حمایت دیپلماتیک آمریکا نیز نقشی تعیینکننده در سیاست خارجی اسرائیل داشته است. در جریان جنگ غزه، واشنگتن بارها با استفاده از حق وتوی خود در شورای امنیت سازمان ملل، از تصویب قطعنامههای علیه اسرائیل جلوگیری کرد و به این ترتیب، مهمترین سپر دیپلماتیک تلآویو در عرصه بینالمللی باقی ماند.
همزمان با نزدیک شدن انتخابات، رقبای سیاسی نتانیاهو تلاش کردهاند تیرگی روابط با آمریکا را به یکی از محورهای اصلی حملات خود تبدیل کنند. یائیر لاپید، رهبر مخالفان، هشدار داده است که اگر دولت کنونی برسر کار بماند، روابط خارجی اسرائیل بهطور کامل آسیب خواهد دید. از سوی دیگر، گادی آیزنکوت، رئیس پیشین ستاد ارتش اسرائیل و یکی از جدیترین رقبای نتانیاهو، نخستوزیر را متهم کرده که با مدیریت نادرست روابط خارجی، ترامپ را به سمت توافق مستقل با ایران سوق داده و اسرائیل را بیش از گذشته در انزوای بینالمللی قرار داده است.
آمریکا همه چیز اسرائیل است
نمرود فلاشنبرگ، تحلیلگر سیاسی اسرائیلی، میگوید جایگاه آمریکا برای اسرائیل فراتر از یک متحد معمولی است. به گفته او، آمریکا ستون اصلی امنیت، فناوری، اعتبار بینالمللی و توان بازدارندگی اسرائیل محسوب میشود و بدون این حمایت، جایگاه جهانی تلآویو بهشدت تضعیف خواهد شد. در همین حال، آرون دیوید میلر، دیپلمات پیشین آمریکایی، تأکید میکند که هرچند روسای جمهور آمریکا در گذشته نیز با دولتهای اسرائیل اختلاف داشتهاند اما کمتر پیش آمده که این اختلافها تا این اندازه علنی و همراه با افشای جزئیات گفتوگوهای خصوصی باشد.
او همچنین یادآور میشود که محبوبیت اسرائیل در میان افکار عمومی آمریکا و حتی در کنگره، چه در میان جمهوریخواهان و چه دموکراتها، نسبت به سالهای گذشته کاهش محسوسی یافته است. با وجود همه این تنشها، هنوز هیچ نشانهای وجود ندارد که دولت ترامپ قصد داشته باشد اتحاد راهبردی خود با اسرائیل را بهطور کامل کنار بگذارد. به اعتقاد آرون دیوید میلر، اگر واشنگتن بخواهد فشار واقعی و گستردهای بر اسرائیل وارد کند، این اقدام تنها در صورتی رخ خواهد داد که چشمانداز دستیابی به یک دستاورد بزرگ سیاسی یا دیپلماتیک وجود داشته باشد؛ دستاوردی که بتواند به نام ترامپ ثبت شود.
او معتقد است در شرایط کنونی، نه در پرونده لبنان، نه در غزه و نه حتی در موضوع عادیسازی روابط اسرائیل و عربستان، هنوز زمینهای برای چنین تحول بزرگی فراهم نشده است. از همین رو، اگرچه روابط شخصی ترامپ و نتانیاهو نسبت به گذشته سردتر و پرتنشتر شده، اما شواهد موجود نشان میدهد آنچه امروز مشاهده میشود بیش از آنکه نشانه پایان «رابطه ویژه آمریکا و اسرائیل» باشد، تلاشی برای اعمال فشار سیاسی بر دولت نتانیاهو و تغییر رفتار آن در پروندههای منطقهای اوست.